Bùi Hiển
Chiếc lá ấy chưa bao giờ chịu đành
phận làm một chiếc lá thui chột hoặc tàn úa, dính lỏng lẻo trên cành. Em muốn
góp phần chuyển chút nhựa làm nên hoa trái của cuộc đời. Đối với tôi, em mãi
mãi là chiếc lá xanh non căng nhựa, một há vọng hoa thơm và quả ngọt, một khát
vọng đẹp tươi không bao giờ tắt, không gì có thể phai mờ".
- Tôi giừ thì thủ phận, cốt sao đỡ
gánh nặng cho xã hội là may rồi... Cái lá tre rụng ngoài ngõ còn có tác dụng
hơn tôi. Ngồi trên nền đất, cô gái buông từng tiếng đều đều về phía ngọn lửa bếp
có nồi cám lợn đang bốc hơi. Chốc chốc o ta khẽ quay người vơ nắm rạ, dùng que
cời gẩy gẩy cho lửa cháy rần lên, rồi lại trở về với công việc thứ hai của
mình, tí tách bẻ những củ khoai chuối bỏ vào chiếc rổ sảo để cạnh.
- O Lựu bi quan thế không nên. Mà
không đúng đâu. Sống trên đời, có làm việc là có góp phần cho xã hội, chứ sao lại
là gánh nặng. Dứt lời, Hòa cảm thấy ngay câu an ủi của mình sao nhạt nhẽo. Nó
có nghĩa lý gì, so với nỗi buồn khổ lắng sâu của người con gái. Anh bỏ bút, vẩn
vơ nhìn về phía bếp lửa. ánh đỏ viền lên bầu má của Lựu một vành cong màu hồng
sẫm, bập bùng chấp chới bên búi tóc nặng và một bên vai áo nhuộm nâu bầm. Cái
thân hình béo đậm ngồi thu tròn một khối, hơi còng xuống. Hòa muốn thêm một câu
gì để xóa cái đãi bôi gắng gượng của điều mình vừa thốt. Biết nói gì kia chứ?
An ủi suông thì có ích lợi gì. Trong khi đó, những lời xót xa mà người con gái
trẻ ngồi xây lưng lại anh vừa tâm sự, như chỉ để nói cùng ngọn lửa, vẫn còn gây
một âm vang não nề, từng tiếng từng tiếng buông rơi vào lửa, không cháy vèo đi
mà dường như thêm nóng bỏng. Không, cũng không hẳn là nóng bỏng. "Cái lá
tre rụng ngoài ngõ còn có tác dụng hơn tôi..." Giọng o ta đều đều bình thản
lạ lùng, không vui đã đành, cũng không buồn, o ta chỉ như nói lên một điều nhận
xét hoàn toàn khách quan, một sự thật mà o đã nghiền ngẫm, thấm thía, đã tin rằng
không thể nào thay đổi. Chính cái bình thản ấy càng thêm não lòng xiết bao. Hòa
im lặng. Tiếng những củ khoai đòn gẫy đôi gẫy ba, tí tách. Anh biết rằng chỉ có
cách lặng im, để mặc cho cơn buồn nản của người con gái vợi dần và trôi qua,
như trời thu gợn đám mây mù, tự nó sẽ tản nhòa các hướng.
* * *
Hòa vừa đổi về đây chưa được bao
lâu. Anh trọ nhà một em học Sinh con một bác quản trị hợp tác xã. Căn nhà năm
gian mát mẻ thoáng đãng, gia đình lại ít trẻ con, được vài hôm, chỗ ăn ở và làm
việc bắt đầu ổn định thì bất ngờ một lớp mẫu giáo dọn đến ngay cạnh nách. Tiếng
trẻ em ê a múa hát nghe cũng vui vui nhưng khiến trí nghĩ khó tập trung. Phải tạm
lùi một bước!
- Hòa vui vẻ quyết định, và anh lần
sang thăm thú một gia đình ở xê xế phía sau vườn, ít ra để nhờ một chỗ thỉnh
thoảng sang ngồi soạn hoặc chấm bài, nhà này trông có vẻ văng vắng. Quả trong
nhà chỉ vẻn vẹn có hai vợ chồng già và một cô con gái. ông cụ, ống tay áo còn lấm
tấm mấy vệt bùn khô, tiếp anh niềm nở, hơi trọng vọng nữa, cứ một thầy hai thầy,
hình như ông còn giữ cái nền nếp trọng học của đất nhà nho cũ. Bà mẹ như để giải
thích cảnh nhà neo đơn, kể: có một con trai đầu, hiện đi bộ đội, một người con
gái thứ hai đã lấy chồng, hai vợ chồng cùng làm việc ở một nông trường trên miền
ngược, còn con Lựu đây là út, lớn rồi mà nhác mần lắm, chỉ ăn rồi nhởi thôi,
đang phải giữ ở nhà để kèm cặp đã! Nghe mẹ nói vui, cô gái ngồi xây lưng ở đằng
góc bếp thốt lên tiếng cười nhỏ trong cổ họng. Kể o ta cũng trắng thật:
- Hòa liếc nhìn chiếc gáy của cô
gái, nhận xét:
- Con gái nông thôn mà béo trắng như
cục bột vắt để đó! Lúc bấy giờ o ta đang đun xanh canh thì phải. O lại còn tẩn
mẩn tước những chiếc lá gì giống lá tre nhưng dài và to bản hơn, tấp thành đống
nhỏ cạnh người.
- Lá gì đó o?
- Hòa hỏi để bắt chuyện.
- Lá muồng muồng, ở trên rú.
- Lấy về đun à? Sao lại phải xé nhỏ
ra thế kia? Câu hỏi ngớ ngẩn khiến người con gái bật lên cười rất giòn.
- Trước để bán cho Mậu dịch đó thầy ạ.
Mậu dịch họ lại thuê người ta bện thành... thành những cái chi bán ra nước
ngoài, làm cái chùi chân. Các nước họ bước vô nhà phải xát xát chân cho sạch
đã, không phải như ta đi thẳng vô nhà đâu! Đến lượt Hòa bật cười về cách nói ngộ
nghĩnh của cô gái.
- Cái thảm à?
- Đúng cái thảm đó.
- Ông cụ xác nhận.
- Hợp tác xã khoán cho mỗi cân là
hai bao rưỡi.
- Mỗi ngày o tước được mấy cân, o Lựu?
- May ra thì được một cân, chưa đủ
tôi nuôi tôi.
- Trong giọng cô gái, bỗng chen cái
gì khác lạ, Hòa chưa kịp phân tích ra.
- Sức vóc o, đi làm đồng có khi thừa
thóc nuôi cả cụ mẹ!
- Rứa đó!
- Cô gái liền đáp, chẳng rõ ý ra
sao. Khuôn mặt ông cụ bỗng như hóp lại và già sọm đi, ông thong thả cất tiếng:
- Con tôi, hắn... Nhưng Lựu không để
ông cụ nói hết, o cướp lời:
- Mẹ tôi có chịu cho tôi ra đồng làm
đâu thầy! Tôi là một con mù! Hòa sững đi. Làm sao bây giờ, anh không nhận thấy
rằng những cử động của người con gái có vẻ gì hơi chậm chạp, dài dại? Anh hối hận
vô cùng về cái câu vừa nói, vô tình nó đượm một ý khiêu khích cay chua.
* * *
Về sau Hòa biết thêm: Lựu bị hỏng mắt
từ năm lên bốn. Đứa bé mù vượt qua tuổi thơ ấu không đến nỗi khó khăn. Được cả
nhà săn sóc chiều chuộng, trong trí óc đơn giản của nó, có lẽ nó cho rằng mỗi
con người ta sống, là tự nhiên có mọi thứ sẵn bên mình, cũng như cơm của nó được
đưa tận môi, nước kề tận miệng. Khoảng mười một mười hai, vừng trán con bé Lựu
bắt đầu thoáng nét âu sầu. Đó là vào những ngày cả nhà đi làm vắng. Rồi bỗng một
hôm nó nằng nặc đòi theo mẹ đi cấy. Bà mẹ đành phải dắt con cho ra ngồi ở đầu bờ:
ở nhà một mình, nó buồn sợ. Mười tám tuổi, Lựu rất thích được đi chăn trâu thay
anh chị. Phải chăng không khí thoáng đãng ngoài đồng cỏ đánh loãng được ít nhiều
cái đêm tối vô cùng tận đè chụp lên đầu nó. Giờ đây, Lựu vừa chẵn hai mươi. Hôm
đầu tiên Hòa sang ngồi làm việc, người con gái khẽ ngẩng đầu như nghe ngóng bước
chân của anh, rồi lẳng lặng đi rót một bát nước chè tươi còn bốc khói, bưng hai
tay đặt lên bàn. Xong, o trở về chỗ góc bếp của mình, bê nồi cám ra chuồng cho
lợn ăn. Lát sau thoáng thấy bóng o ta lúi húi hái rau nhổ cỏ gì ngoài sau vườn.
Suốt buổi coi như o không nói lấy một tiếng. O ta hơi trầm lặng quá đấy!
- Hòa nhận xét, rồi chợt anh khám
phá ra chính anh cũng quá tiết kiệm lời, việc bài vở của một giáo viên đâu đến
nỗi phải mải mê đến thế! Ngày hôm sau anh thử bắt chuyện. Người con gái, lúc đầu,
ngờ ngợ nhìn anh.
- Nghĩa là o ta khẽ quay đầu,
nghiêng một bên tai như ngẫm nghĩ xem cái điều người ta vừa nói có đúng là nói
với mình không. Rồi o vui vẻ đáp lời. Hóa ra Lựu cũng thông tỏ khá nhiều chuyện
trong làng, từ việc hợp tác xã, việc đội, đến việc nhà ai bị bom cháy, con nhà
ai được đi thi học Sinh giỏi toàn tỉnh. Đôi khi Hòa có ấn tượng câu chuyện của
người con gái mù hơi có vẻ líu la líu lo một chút, như trẻ con phô chuyện. Bỗng,
một lúc nào đó, o ta ngừng bặt, thốt tiếng cười trong cổ họng theo thói quen.
- Tôi phải cái tội hay nói hay phô,
mà hay nói thì hay sai, phải không thầy. Cứ bô lô ba la, thầy không mần việc được.
- Bài tôi xong cả rồi.
- Hòa vội đáp. Và anh chợt hiểu cái
dè dặt ý tứ của Lựu hôm đầu. Những ngày sau cũng vậy, Lựu chỉ chuyện trò khi
anh gợi đầu tiên. Người con gái hay nhắc đến mấy mét vải phin, mỏng mịn, o vẫn
cất dành trong rương làm của, không may chi hết, may mặc rồi nó mòn rách, uổng:
mấy mét vải ấy là của Bác Hồ cho. Chao ôi, Bác thương đến cả những người neo
đơn, tàng tật. O lại khoe cha con o chăn của hợp tác một con bò, béo lắm. Trước
đây hợp tác trợ cấp cho Lựu ngày hai hào, thêm vào khoản tước lá muồng cho đủ
ăn, được hai tháng, Lựu không chịu nhận trợ cấp nữa, đòi nhận bò về nuôi.
- Cha tôi thương tôi cứ giành lấy
chăn, hai cha con chăm sóc con bò, đến khi thi được nhất đội, họ thưởng cho cái
bát hoa đẹp lắm, cái bát thầy đang uống đó. Giọng phô chuyện của cô gái quả có
cái gì còn rất trẻ nít thơ ngây. Hòa đăm đăm nhìn những chấm xanh đỏ nổi trên nền
men trắng chiếc bát. Với Lựu, thế nào là một chiếc bát hoa? Một chiếc bát hoa đẹp
lắm? Người con gái làm sao còn lưu giữ được trong trí nhớ cái bóng dáng xa xôi,
mờ ảo, về một nụ hoa nào đó của tuổi ấu thơ, liền ngay sau đã bị cái đêm đen
mênh mông của tàng tật trùm phủ? Chắc hẳn o ta chỉ lặp lại, như đứa trẻ học
nói, những điều ta nghe đã thu nhận được từ miệng người ta. Đối với o, hoa đẹp
là thế nào? Trong trí tưởng tượng người mù, sắc màu rực rỡ hoặc dịu dàng, hình
nét nhẹ thon của một cánh hoa được mơ hồ gợi lên như thế nào qua một mùi hương
bay thoảng?
- Hắn cứ nằng nặc đòi nhận thêm con
bò nữa đó, thầy ạ.
- Ông cụ vừa đi tưới cây ngoài vườn
phụ lão về, ngồi vào bếp châm lửa hút thuốc, góp chuyện.
- Để chăn cho luôn một công.
- Không phải!
- Lựu liền cãi lại.
- Để tôi chăn riêng!
- Mi chăn làm của riêng à?
- Ông cụ nói trêu và cười khà khà,
sau khi rít một hơi thuốc lào dài.
- Của riêng đó!
- Cô gái láy lại.
- Lần ni thì cha không được giành! Vừa
nói o vừa nghiêng đầu áp má vào vai bố như một đứa trẻ nhỏ, vuốt ve và vỗ vỗ nhẹ
vào lưng bố.
- Mi chăn mà để bò ăn lúa của người
ta, thì công không đủ nạp phạt đó! Đừng có tưởng! Chắc hẳn ông cụ chỉ nói dọa để
trêu đùa. Nhưng o con gái, đang vui, tự dưng ắng lặng đi. Hòa thấy đầu o ta gục
xuống, như thể bị cái búi tóc to đè trĩu. Tấm lưng béo nẫn cong vòng như một
cái vòm. O càng áp dụi một bên mặt vào cánh vai bố, tìm chỗ tựa chăng, hay để
giấu một giọt nước mắt thầm? Cô gái tàng tật quả là mau xúc động quá chừng. Hòa
có chút an ủi khi nghĩ, sự có mặt của anh cũng khiến o con gái đỡ cô đơn, trong
lúc mọi người đi làm vắng. Không phải anh tự huyễn mình đâu, Lựu quả có vui vui
khi cảm thấy có anh làm việc bên cạnh. Vẫn e dè kín đáo, o chỉ bắt lời khi anh
khơi chuyện trước, nhưng dù khi không nói, cả con người của Lựu dường như cũng
có chút gì linh hoạt hơn, cử động dường như ít nhiều thêm nhanh nhẹn, chính
xác. Một lần, nhân ghé trong xóm có việc, anh trở về nhà Lựu không qua cổng mà
băng tắt chỗ vườn sau đi vào. Thoáng thấy bóng cô gái, anh nẩy ý đứng khựng lại,
thử xem thính giác người mù quả có tinh nhậy hơn không. Người con gái ngửng đầu,
chờ đợi. Cặp môi o dường như khẽ mấp máy. Hòa cố ý chậm rãi bước vào phía cửa bếp.
O ta bật hỏi:
Thầy Hòa đã sang đó phải không?
- Tôi đây. O Lựu nhận ra tiếng chân
của tôi à?
- Có chớ. Ai đi mà tôi nỏ biết. Bước
chân của thầy hiền. Ngừng một chút, o nói thêm, như để bổ sung:
- Nghiêm mà hiền. Hòa bật cười. Cái
thế giới người mù, chắc nó có những điều bí ẩn kỳ lạ, Hòa nghĩ bụng. Sự nhận thức
và suy nghĩ của họ hẳn là ít nhiều bị hạn chế: dựa trên trực giác, trên một
cách luận lý riêng, nó có thể rất đúng, cũng có thể rất sai. Vừa mới chiều qua,
giữa một câu chuyện bình thường, tự dưng anh nghe cô gái nói:
- Té ra thầy Hòa chuyên dạy văn à?
Thầy dạy hay hay là.
- Hay thế nào? O nghe tôi giảng khi
nào?
- Tôi có ra trường đâu mà được nghe
thầy giảng?
- Thế o nghe các em nó nói à?
- Hòa gợi, trong thâm tâm không phải
không muốn chờ nghe một dư luận tốt về công việc giảng dạy của mình.
- Không.
- Cô gái đáp liền, cắt ngang cái hào
hứng vừa chớm nẩy của anh giáo viên trẻ:
- Tôi nghe các em nó học thôi. Bọn
nó học thơ ông Tố Hữu, nó bảo là thầy Hòa dạy. Thơ hay thì thầy giảng cũng phải
hay chớ!
Đôi khi bà mẹ nhìn Hòa với con mắt
là lạ, như muốn nói điều gì mà không tiện nói, bà mong chờ anh đề xướng trước
cái việc ấy ra. Một hôm bà bưng đĩa khoai lên mời anh, rồi đứng xa xẩn vịn tay
vào cột, bà hỏi:
- Ở đây đã lâu mà chưa thấy thầy về
thăm nhà, hè?
- Đầu học kỳ, còn bận bịu lắm mẹ ạ.
Với lại lán trường, mới dọn đến cũng phải tổ chức lại, thằng Mỹ nó gây cho mình
cũng lắm cái chuyện phiền phức ra trò.
- Đường thầy về nhà cũng qua gần chỗ
huyện thì phải.
- Gần lắm mẹ ạ.
- Bữa nào thầy có về, cho tôi gởi
cái gói con con. Tôi có bà mự cũng ở ngay chỗ huyện, bà cứ nhắn lên nhởi, đem
cho bà ít hạt cải giống... Bữa nào con Lựu có đi huyện thì rồi cũng phải nhờ vả
nơi bà. Chẳng rõ Lựu có việc gì mà phải lên huyện, lại giữa lúc bom đạn này. Mắt
anh chợt bắt gặp cái nhìn đượm vẻ cầu mong của bà mẹ. Đột nhiên anh hiểu ra.
- Dạ.
- Anh vội nói:
- Có gì mẹ cứ gửi, cháu sẽ chuyển tận
tay. Nhân tiện cháu cũng ghé chỗ bệnh viện thăm người anh họ một chút. Mắt bà mẹ
ánh lên tia sáng, rồi mi mắt lại cụp ngay xuống, bà nở một nụ cười không ra vui
cũng không ra buồn. Vừa qua nhân câu chuyện gì đó, Hòa có nhắc tới một ông anh
họ hiện làm bác sĩ ở bệnh viện huyện, vốn học về khoa mắt. Hình như anh cũng có
hứa để rồi có dịp sẽ nhờ khám hộ cho Lựu, may ra... Lúc hứa, anh nghĩ đấy là
chuyện về lâu về dài, ít ra cũng phải chờ cho qua cái đận tàu bay tàu bò này
đã, đường ạy lúc này nguy hiểm, bệnh viện lại đang phải tập trung cứu chữa những
người bị thương. Chứng bệnh của Lựu thì đã thành cố tật, có chữa cũng phải công
phu lắm.
- O Lựu cho xem thử con mắt hiện giờ
ra sao nào, để tôi còn báo cáo với bác sĩ. Tôi cũng kiêm tý y tá nửa mùa đây.
- Anh chêm câu nói vui.
- Con để thầy coi thử con.
- Bà mẹ nhắc. Lúc bấy giờ Lựu đang
ngồi tước lá muồng. Bà mẹ đưa hai tay ôm má con gái quay nghiêng ra phía ánh
sáng chiếc cửa vách. Mi mắt Lựu chớp chớp, đầu phác một cử động như muốn cưỡng
lại. Hòa đặt khẽ đầu ngón tay lên thái dương o, thử nhìn. Nhưng anh không thấy
gì hết, làm sao anh còn nỡ nhìn, còn nỡ soi mói vào cái tàng tật của cô gái trẻ!
Hai gốc lông mày o rung chuyển dữ dội, làn da dưới đó giật giật, như đỏ lên. Cả
bà mẹ cũng vội buông tay, như thể bị cái hơi thở dồn của con gái phả lên da
mình nóng bỏng. Nét mặt bà co rút, xúc động chẳng kém gì nét mặt người con gái.
Hòa tự trách, sao tự dưng lại nẩy ý tò mò tai hại làm vậy.
- Cũng có thể... cũng có thể là...
khoa học bây giờ chắc người ta chữa được.
- Anh nói hấp tấp, tâm trí vẫn đang
bị xoáy trong ý nghĩ: sỗ sàng, mình thật sỗ sàng quá thể! Không gì có thể biện
minh được! Luôn hai hôm sau, anh không sang nhà Lựu. Anh muốn để cho chuyện đó
phai nhòa dần đi đã. Vả chăng anh cũng mắc bận thật sự: anh phải đi gặp một số
phụ huánh học Sinh, nhân thể tìm một địa điểm dự bị cho nhà trường, vì cái chỗ
vừa dọn đến xem ra cũng chưa ổn lắm. Chiều hôm ấy, anh về muộn. Trời đã tối hồi
lâu, và trong lúc anh về gần đến nhà, một mảnh trăng chênh như chiếc miệng cười
bỗng lấp ló sau rặng thông và bạch đàn phía đồi xa. Anh bước chậm lại một chút.
Những lo nghĩ bận rộn, trong ánh trăng mờ ảo, tự dưng như mất đi rất nhiều cái
sức trĩu nặng. Cảm thấy đầu ngực nhẹ nhõm, anh hít thở một hơi dài. Bấy giờ anh
mới nhận ra, bao nhiêu hương vị ban đêm đã cùng dậy lên một lúc, như do cái ánh
biếc ẩm ướt kia khơi động, mùi thơm hoa gì đang đậu quả hay chỉ là của những
loài cây cỏ không tuổi không tên, anh cũng chẳng còn để ý phân biệt. Giữa lúc
đó, anh thoáng thấy bóng Lựu đi về phía mình.
Làm sao từ xa anh đã tin chắc đó là
Lựu? Người con gái đi đâu một mình giờ này trong ngõ vắng? Quả là Lựu, không
sai, bóng trăng lọt qua kẽ lá đập loang lổ lên mặt và vai cô gái, nước da o vốn
trắng lúc này càng trắng xanh lên kỳ lạ, y như màu men tượng sứ. Bước chân o vừa
chập chững lần đường vừa có dáng vội vội. Hai bàn tay mở hờ, giơ giơ trước bụng
dò tìm lối. Mình có nên lên tiếng không?
- Hòa phân vân tự hỏi. O ta cần đi
đâu, anh sẽ sẵn sàng đưa đi. Nhưng lại phải xem o có cần sự giúp đỡ của anh
không đã chứ. Nhanh nhẩu quá, khéo lại gây cho o điều ngỡ ngàng bối rối... Bây
giờ anh đã nghe được cả hơi thở dồn của Lựu, dấu hiệu cố gắng của bước đi dò dẫm.
Gương mặt cô gái khẽ ngước, càng sáng bóng lên, vầng trán phẳng đượm một vẻ chú
tâm kỳ lạ chưa bao giờ thấy, có chút gì như mê mải nữa, hai gò má trắng trẻo dường
như cũng ửng chút màu hồng. Mặc dầu bước chân quờ quông, tất cả dáng người cô
gái hướng thẳng về phía trước, tới một cái đích nào đó rất rõ ràng, một nơi hẹn
định sẵn. Tốt hơn hết là cứ làm như không gặp... Hòa nhè nhẹ rảo bước, vượt
ngang qua, lặng lẽ.
- Ai đó? Tiếng hỏi đột ngột của Lựu
khiến anh bước chậm lại.
- Phải thầy Hòa đó không?
- Tôi đây.
- Anh đáp, sau một chút ngập ngừng.
- Chao ôi, thầy Hòa! Trong tiếng kêu
cô gái thoáng một chút mừng rỡ.
- O Lựu đi đâu khuya thế?
- Khuya chi! Trăng mới lên đó thôi!
Tôi đi... tôi đi ra... Hòa nghe một tiếng cười nhỏ rích trong cổ họng.
- Thầy Hòa, thầy có bận chi không?
Đưa tôi ra chỗ Dăm Phe một chút, được không thầy?
- Ra đâu?
- Dăm Phe, ngoài chỗ mương nước ấy
mà.
-
Ra để ăn bom à!
- Hòa kêu lên.
- Tàu bay hắn về ngủ cả rồi.
- Nhưng o ra ngoài ấy làm gì mới được
chứ. Cụ mẹ mà biết thì...
- Cha đang đi họp. Tôi trốn mẹ tôi
đi đây.
- Tiếng Lựu cười rúc rích, có một vẻ
thích thú trẻ con.
- Thầy về đừng mách mẹ, nghe! Thôi để
tôi đi một chắc.
- Được, nhưng lỡ có chuyện chi thì
nhớ báo gấp để tôi còn ra cáng về!
- Không lo, thiếu chi chị em ngoài ấy.
Thầy không nghe thấy à?
- Nghe thấy gì? Cô gái lặng im, như
để anh tự nghe ngóng lấy. Đêm lặng vắng hoàn toàn, ánh trăng ngưng đọng giữa
lưng chừng trời, im phắc. Bỗng Hòa sực nhớ, hồi trưa có tiếng một tốp thanh
niên họp chớp nhoáng với nhau chỗ nhà trẻ, bàn kế hoạch tối đi tát nước, ừ đúng
rồi, ngoài cánh đồng Dăm Phe, chỗ này vừa qua địch đánh nhiều trận, mương nông
giang bị đứt. Lắng tai, quả có những âm thanh vẳng từ rất xa, từng mẩu, từng mẩu
vụn, chẳng biết có thật thế không, hay chỉ do tưởng tượng cố tạo ra.
- O Lựu cũng định ra chống hạn đấy
à?
- Tôi ra chơi coi thử... Họ có cho
tát thì tôi tát, tôi cũng tát nước được, không thì tôi guồng. Lỡ máy bay đến
thì sao, anh em sẽ thêm bận bịu vì Lựu. Nhưng Hòa không nỡ nói ý nghĩ ấy ra.
Anh lặng ngắm gương mặt náo nức của cô gái, làn môi hé với nụ cười phảng phất.
Lẽ nào lại can ngăn, khuyên o nên trở lại! Trong một thoáng anh nẩy ý muốn tự
mình dẫn cô gái đi, nếu cần thì bảo vệ cho o. Nhưng như thế có điều không tiện.
- O Lựu chờ đây tí nhá, tôi ra ngay.
Anh bước nhanh, rẽ vào nhà một em học Sinh ở gần đó, gọi em ra sân, bảo:
- Thầy nhờ em một việc. Cô Mai có hứa
cho thầy mượn cuốn Thơ chữ Hán Nguyễn Du, em ra lấy hộ cho thầy. Nhân tiện o Lựu
có việc ra Dăm Phe, em đưa o đi một chút, o đang đứng chỗ cây mưng nhà bà Tấn ấy.
Lấy được sách em đưa về ngay cho thầy nhá. Chú bé gật đầu, phóng ra cổng trên
đôi cẳng gà choai, có vẻ vui thích nữa vì được thầy chọn giao nhiệm vụ. Anh về
nhà được một lát, vừa ăn xong bữa cơm để phần thì thấy em học Sinh trở về, trao
cho anh cuốn sách. Còn thở phập phà phập phồng.
- Chắc chú chàng đã chạy hoặc bước rất
nhanh -em kể:
- Ngoài Dăm Phe họ tát nước đông lắm
thầy ạ. Họ đang đắp lại cả cái mương. Hòa không hỏi gì thêm, coi đó là một cách
chú bé báo cáo đã đưa Lựu ra đến nơi đến chốn. Mệt, anh đi nghỉ sớm. Anh nằm
quay đầu ra phía cửa sổ vách, ngắm nhìn ánh trăng suông dãi đầy vườn. Anh hình
dung cảnh đồng đêm rộn rịp tấp nập, bóng người gánh đất chạy thoăn thoắt, ánh
nước tuôn từ gầu tát lấp lóa trăng, những mảnh trăng lấp lóa một lúc nào đó mờ
đi, ngưng đọng lại, kết thành một gương mặt bầu bầu, gương mặt của Lựu, trắng
trẻo, hơi xanh bóng nữa tựa hồ như màu men tượng sứ, Lựu đang tỳ tay thong thả
đạp guồng, ngước nhìn náo nức bằng một thứ thị giác bên trong, bằng tóc, bằng
da, bằng cái hơi đêm thu mát tỏa ấp mơn man, bằng mọi âm thanh xôn xao, rầm rột.
Điều kỳ lạ, máy bay địch đêm nay vắng hẳn. Lúc đầu hơi nơm nớp lo cho Lựu và
đám thanh niên, về sau Hòa yên tâm hẳn, một thứ yên tâm không căn cứ, vì biết
đâu trong phút chốc, cái thanh vắng xóm khuya lại chẳng bị những tiếng nổ bất
thần xáo động lên tất cả. Nghe rõ cả tiếng quạt đập phành phạch, phía sân nhà Lựu.
Chắc ông cụ đi họp về. Tiếng hai ông bà nói chuyện rì rầm, thỉnh thoảng ông cụ
theo thói quen lại đập đập chiếc quạt to tướng do ông phiết lấy dày cộp vào cẳng
chân xua muỗi. ông cụ nói một câu gì, chắc ông kể chuyện họp. Bà cụ đáp một câu
ngắn.
Lặng đi một lát khá lâu, rồi ông cụ
lại lên tiếng, hai ông bà già cứ thế lúc chuyện trò lúc ngồi ngẫm nghĩ một cách
yên lành, bụng hẳn yên trí là cô con gái út đã ngủ say trong buồng từ lâu.
Khuya lắm, bóng cây cam đã thu tròn một vành quanh gốc, Hòa mới nghe có tiếng
chân bước xào xạc phía bên chái nhà. Qua song cửa, anh thấy thoáng bóng Lựu đi
vào cổng, có hai cô bạn ôm lưng khoác tay dìu hai bên. Cả ba đứng dừng lại một
chút. Qua những cử động của đầu và vai nghiêng nghé, anh đoán các cô đang trò
chuyện thì thào, kiểu như đang bàn tính một âm mưu gì thú vị. Lúc này ông cụ bà
cụ đã đi nằm, nhưng không biết đã ngủ chưa. Lựu còn phải rất chú ý khẽ khàng, nếu
không sẽ lộ chuyện mất. Hòa mỉm cười một mình, thoáng chút thích thú là mình
cũng có dự phần ít nhiều vào cái âm mưu thầm vụng ấy. Rồi anh ngủ thiếp đi.
Trưa hôm sau, nhận thấy bà mẹ sang xin lửa thổi cơm anh báo tin:
- Có lẽ chủ nhật này cháu về nhà một
tí. Còn như bận thì chủ nhật sau thế nào cháu cũng về. Cầm nùn rơm bốc khói
trong tay, bà mẹ đứng dừng nhìn anh với cái vẻ nhìn cầu mong lặng lẽ mà anh đã
quen thấy.
- Để cháu sẽ ghé chỗ huyện hỏi qua ý
kiến ông bác sĩ xem thế nào. Chợt nẩy thêm một ý, anh tiếp luôn:
- Hay thế này. Tiện có xe đạp, cháu
cho o Lựu lên cho ông ta trực tiếp khám, thế mà lại hơn. Được không mẹ? Bà mẹ
cúi cúi mặt, ốp lại cái nùn rơm, đáp chậm rãi:
- Được như rứa thì... Giọng bà tan lịm
trong nỗi mừng tủi.
* * *
Bà cụ lo lắng chuẩn bị cho Lựu đi bệnh
viện huyện như cho một chuyến đi xa. Cũng phải thôi, lần đầu tiên cô gái ra quá
cổng làng! Hòa lại cũng đã thỏa thuận với gia đình là nếu ý kiến bác sĩ bảo chữa
được thì sẽ để Lựu ở lại luôn trên đó, bà cụ sẽ lên chăm sóc sau. Lúc cô gái sắp
sửa ngồi lên xe đạp, Hòa ngạc nhiên thấy o ôm gọn trong tay một cái bọc vải nhựa
cỡ chỉ bằng chiếc chăn chiên gập lại. Tất cả hành lý của o chỉ có thế thôi ư.
Luôn mấy ngày thấy bà mẹ đi ra đi vào xếp xếp, gói gói, vẻ băn khoăn bận rộn,
anh cứ tưởng chừng sẽ phải đa mang thêm cho Lựu một bọc đồ to nặng cồng kềnh lắm.
Đường lên huyện dài hai mươi lăm cây số, anh phải đạp gần gấp rưỡi: có Lựu, anh
cố tránh đường cái lớn, rẽ vòng chữ chi qua các xóm cho an toàn hơn. Tuy nhiên
cũng bị một đận máy bay xẹt sát sạt đỉnh đầu. Anh chỉ kịp vứt xe, ẩy Lựu xuống
một chiếc hầm tròn, anh cũng nhảy xuống chiếc hầm ngay cạnh. Để cô gái an tâm,
chốc chốc anh lên tiếng, bảo ngồi yên, chắc là nó tìm đánh cầu, chiếc cầu này
cách đến gần hai cây số. Đột nhiên có cái gì thúc mạnh vào một bên vai anh. Tưởng
mình bị thương, anh đưa tay lên sờ, liền nắm phải một bàn tay run lẩy bẩy, lạnh
buốt, bàn tay của Lựu! Người con gái đáng thương vừa bíu chặt lấy tay anh vừa
giữ ý né mình về vách hầm phía sau. Hai đầu gối của Lựu tì ấn vào hông anh. Anh
nghe một hơi thở dồn nóng như luồng lửa phả lên cổ, phía sau gáy. Vừa cố thu
mình thêm một chút nhường chỗ, anh gắng tìm một vài câu pha trò, châm biếm cái
nhâng nháo vô tích sự của thằng Mỹ, để cho Lựu đỡ sợ. Lúc anh dìu Lựu lên khỏi
hầm, hai tay người con gái vẫn chưa hết run, cặp môi mấp máy, hai gò má tái nhợt.
Suốt từ đó cho tới lúc đến bệnh viện,
Lựu không nói một câu nào. Anh bác sĩ bà con của Hòa vừa mổ xong một ca thủng
ruột vì bom bi. Còn thấy vẻ mệt nhọc của anh trên quầng mắt thâm và cặp môi
luôn mím chặt, đến nỗi hai đường nhăn như hai vòng ngoặc ở quanh mép hằn sâu xuống
như đã thành nếp. Tuy nhiên anh sẵn sàng khám ngay cho Lựu. Hòa lấy cớ đi xin
tí thuốc đỏ để lánh đi: anh không muốn cô gái có cảm giác anh cũng đang nhìn
vào mặt mình trong lúc bác sĩ đang làm việc. Một lát sau, anh bác sĩ xuống
phòng dược tìm Hòa. Trông cặp môi vẫn mim mím của anh, Hòa đoán anh không có điều
gì vui vẻ lắm để báo cho Hòa biết.
- Mắt o bị hỏng từ lâu, màng đã
thành sẹo rồi chú ạ.
- Anh bác sĩ nói nhanh và khẽ chỉ vừa
đủ nghe, theo một thói quen có lẽ đã nhiễm trong phòng mổ.
- Có làm phẫu thuật cũng không há vọng
có kết quả.
- Không có tí há vọng nào nữa à anh?
- Bất giác Hòa cũng khẽ giọng, như sợ
Lựu nghe thấy.
- Nếu cần thì...
- Sao? Anh bảo sao? Giọng Hòa bỗng hồi
hộp lên. Mắt anh lúc bấy giờ chắc có gì khác lạ lắm, khiến người bác sĩ chăm chắm
nhìn anh với cái vành thâm quanh mắt và đường môi mim mím. Không hề chớp mắt,
Hòa cũng nhìn thẳng lại bác sĩ, đương đầu với cái luồng mắt thăm dò của anh ta.
- Tôi coi o ấy như em gái.
- Hòa nói rành rọt, tuy vẫn khẽ giọng.
- Anh giúp được gì cho o ấy, cũng
như giúp cho chính tôi. Tôi biết lúc này các anh đang bận lắm...
- Không phải bọn tôi muốn tránh bớt
việc đâu! Lúc cần chúng tôi vẫn có thể làm liên tục mười mấy tiếng đồng hồ. Bàn
với chú thế này: cứ để o ấy ở lại đây ít hôm, tôi theo dõi thêm đã nhá. Nhân tiện
tôi cho người đi mượn thêm vài cái dụng cụ, tháng trước ở chỗ địa điểm cũ, nó bỏ
bom, hỏng mất một số. Mới lại...
- Người bác sĩ nói thêm, với một nụ
cười buồn buồn.
- Tôi cũng phải luyện tay chút đã,
lâu nay toàn làm cái chuyện "đao to búa lớn", khéo tôi quên mất cái
chuyên môn cũ rồi. Hòa ở lại suốt buổi trưa hôm ấy, thu xếp chỗ nghỉ cho Lựu,
như một người anh thật sự. Anh dặn dò Lựu từng việc tỉ mỉ, lại lấy cớ giới thiệu
Lựu với mấy chị y tá trong phòng để nấn ná thêm một chút. Cô gái mấy lần giục
anh về.
- Thầy cứ về đi, đường còn xa. Đừng
lo chi cho tôi cả. ổn rồi đó. Có máy bay tôi cũng tự xuống hầm được, tôi thuộc
lối rồi cũng không phải phiền đến các chị bệnh viện đâu.
- Có thật không?
- Tôi tập xuống thử rồi mà!
- Lựu kêu lên bằng một giọng trẻ
con, như sợ anh không tin mình.
- Bệnh viện lúc ni bao nhiêu việc, lại
còn phải gánh thêm tôi...
- Không phải thế! Từ rày trở đi o Lựu
không được nói thế nữa. Mi mắt cô gái chớp chớp. Gò má đỏ ửng lên, Lựu cúi mặt
như người có lỗi. Hòa nhìn Lựu, lặng lẽ, anh vẫn chưa nỡ rời xa cô gái. Cán bộ
nhân viên ở đây rất tận tụy, vừa đặt chân vào bệnh viện anh đã nhận thấy ngay
điều ấy, Lựu chắc sẽ được săn sóc chu đáo như những bệnh nhân khác. Nhưng giờ
đây anh trở thành người thân thích duy nhất của Lựu. Anh biết Lựu cố gắng làm
ra dũng cảm để anh đỡ vương vấn băn khoăn.
- Cũng có lẽ để chuộc lỗi nữa, lúc
đi đường, sau trận máy bay xẹt qua, rõ ràng Lựu có vẻ hối và tự trách mình quá
hốt hoảng. Nhưng anh rất hiểu cô gái. Bị rứt khỏi môi trường quen thuộc, kể ra
Lựu cũng khó giữ được tự chủ.
- Ở nhà, máy bay sạt trên đầu, Lựu
cũng cứ thản nhiên như không, thong thả lần ra hầm của mình. Hơn nữa, Lựu đang
giữa lúc há vọng, Lựu sợ cho cái há vọng ấy bỗng dưng bị cắt đứt tàn nhẫn, lúc
này Lựu càng thiết tha với sự sống bao nhiêu!
- Thầy đi qua chỗ huyện cũ, nhờ thầy
tạt vô nhà bà mự mẹ tôi nhắn cho một tiếng, để bà biết tin. Hòa hiểu ý cô gái một
lần nữa muốn giục anh về.
- Tôi sẽ ghé ngay bây giờ. ý nghĩ Lựu
có người bà con ở quanh đây khiến Hòa an tâm hơn. Lúc anh dắt xe ra, Lựu đòi
đưa tiễn anh một đoạn. Quá cổng một chút, Hòa dừng lại, đến lượt anh bảo Lựu
quay về. Cô gái đứng yên lặng giây lát, hơi nghiêng đầu vẻ như nghe ngóng xem
có ai theo dõi mình không, rồi cất tiếng thì thầm với một vẻ bí mật dường như cố
ý:
- Thầy Hòa, thầy về được có hai ngày
thôi à. Cô ở nhà sắp nằm nơi, phải không?
- Sao o Lựu biết?
- Tôi biết! Thầy cho tôi gửi lời
thăm cô. Chúc cô đẻ đứa con gái.
- Sao lại con gái?
- Thầy thích con trai à?
- Tôi thì...
- Tôi lại thích con gái!
- Lựu rúc rích cười trong cổ họng.
- Thầy cho tôi gửi cái này về cho
cô. Lựu rút trong túi ra một cái gói dẹt, bọc trong giấy báo, bằng cỡ chiếc
khăn mùi-soa gập lại, trao cho Hòa, cũng hai tay nâng như khi o bưng cho Hòa
bát nước.
- Tôi xem được chứ? Lựu "dạ"
một tiếng nhỏ, ngoảy cái đầu, như xấu hổ. Lúc đầu Hòa chưa nhận được ra ngay vật
gì gói trong giấy: một mẩu vải xanh da trời, lại có đính đường diềm phơn phớt hồng.
Anh mở phanh nó ra, đó là một chiếc mũ trẻ con bé xíu.
- Tự o khâu đấy à?
- Tôi khâu sao được! Xấu lắm à thầy!
Tôi nhờ con bạn bên nhà trẻ nó làm cho đấy. Khi nào khỏi mắt, tôi sẽ học may,
tôi may mũ, may áo cho con nít trong xóm, mấy thước vải Bác Hồ cho tôi cũng
mang theo đây thầy ạ, may cho con nít mặc, mình được ngắm nó, vui hơn là mình mặc,
phải không thầy? Hòa thấy nghẹn ắng trong cổ họng. Anh cầm lấy một bàn tay Lựu ấp
tay kia của mình lên, ghé hôn nhẹ lên vầng trán phẳng và trắng trẻo của cô gái,
rồi không nói không rằng, nhảy lên xe phóng vội.
* * *
Một tuần sau, Hòa nhận được thư của
người anh họ báo tin sắp sửa mổ mắt cho Lựu. Bà mẹ vội vàng đeo khăn gói lên bệnh
viện để chăm sóc con gái. Lần này đến lượt ông cụ xa xẩn vào ra, quấn quýt, bận
rộn, chuẩn bị cho bà cụ lên đường. Bà lên chỉ vừa kịp chôn cất cho con gái. Mấy
thước vải Lựu mang theo, định may áo may mũ cho trẻ con hàng xóm, bà mẹ đem
dùng để khâm liệm đứa con xấu số. Cái bọc đồ của Lựu vẫn còn nguyên vẹn cả. Lúc
máy bay ập đến bắn phá, nhân viên bệnh viện trước tiên lo cứu chạy cho bệnh
nhân nặng, Lựu và một cô gái khác đang bó bột cánh tay dìu nhau chạy, vừa đến cửa
hầm thì bị một quả rốc-két nổ trúng, chết ngay. Về nhà kể lại, bà mẹ ngờ ngạc cả
người, có lúc dường như bà không tin cái chuyện bà đang kể là chuyện đã xảy ra
thật. Hòa không tìm lời an ủi bà, cũng như trước đây anh không muốn tìm lời an ủi
Lựu mỗi khi cô gái chợt buồn phiền. Đêm anh nằm lặng, trân trân, óc hầu như
không suy nghĩ. Một lúc nào đó tưởng chừng anh ngủ thiếp được một chút, không
phải, nỗi đau xót đã khiến anh lịm đi đó thôi. Đột nhiên anh giật mình thức giấc,
trống ngực đánh thình thình. Phía vườn sau trăng khuya dãi vằng vặc, sáng lạnh.
Anh nhớ tới cái đêm nào, nằm bên cửa sổ vách này, nghiêng tai lắng nghe bằng tưởng
tượng tiếng guồng nước của cô gái mù. Tim anh nhói lên. Một nỗi căm phẫn, không
phải cháy hực, mà rất sâu, rất thấm thía, quặn trong anh. "Em như chiếc
lá, lá đã lìa cành, rụng xuống mất rồi.
- Anh thầm thì với Lựu.
- Chiếc lá ấy chưa bao giờ chịu đành
phận làm một chiếc lá thui chột hoặc tàn úa, dính lỏng lẻo trên cành. Em muốn
góp phần chuyển chút nhựa làm nên hoa trái của cuộc đời. Đối với tôi, em mãi
mãi là chiếc lá xanh non căng nhựa, một há vọng hoa thơm và quả ngọt, một khát
vọng đẹp tươi không bao giờ tắt, không gì có thể phai mờ".
1969
(Trích từ tập truyện Chuyện làng - Bùi Hiển)
